Żeń-szeń: dar Wschodu dla zdrowia i witalności

Żeń-szeń to zioło od wieków stosowane w Azji i Ameryce Północnej. Historycznie, uzdrowiciele w tych krajach używali go do wzmacniania układu odpornościowego, zwalczania infekcji, stymulowania koncentracji, promowania pamięci i zwiększania wytrzymałości fizycznej. Stosowano go również w leczeniu depresji, stanów lękowych lub jako naturalne lekarstwo na chroniczne zmęczenie, bóle głowy, gorączkę lub problemy trawienne. Rdzenni Amerykanie wykorzystywali nawet korzeń żeń-szenia do leczenia niepłodności. Przyjrzyjmy się dziś bliżej temu interesującemu ziołowi i zobaczmy, ile z wymienionych korzyści można rzeczywiście potwierdzić w aktualnych badaniach.

Treść artykułu:

• Okno teoretyczne - czym jest żeń-szeń?
• Rodzaje żeń-szenia i ich właściwości
• Korzyści zdrowotne wynikające ze stosowania żeń-szenia
• Jak przyjmować żeń-szeń?
• Możliwe skutki uboczne i interakcje z lekami

Okno teoretyczne - czym jest żeń-szeń?

Żeń-szeń to zioło bogate w przeciwutleniacze i od wieków stosowane w tradycyjnej medycynie chińskiej. To wolno rosnące zioło zawiera korzystne substancje zwane saponinami. Do najważniejszych saponin występujących w żeń-szeniu należą ginsenozydy. Znajdują się one głównie w korzeniu rośliny, a w mniejszym stopniu w liściach. Jak już wspomniano, żeń-szeń ma przyzwoitą zawartość przeciwutleniaczy, które chronią nasz organizm przed negatywnym działaniem wolnych rodników. Badania sugerują, że żeń-szeń może oferować korzyści dla zdrowia mózgu, funkcji odpornościowych, regulacji poziomu cukru we krwi i wielu innych.

Rodzaje żeń-szenia i ich właściwości

Istnieje wiele odmian tego zioła, ale najpopularniejsze z nich to żeń-szeń amerykański (Panax quinquefolius) i żeń-szeń azjatycki (Panax ginseng). Żeń-szeń amerykański i azjatycki różnią się między sobą stężeniem substancji aktywnych, a tym samym działaniem na organizm. Według niektórych starszych badań, żeń-szeń amerykański jest uważany za środek rozluźniający, podczas gdy odmiana azjatycka jest bardziej stymulantem. Żeń-szeń zawiera dwa ważne związki: ginsenozydy i flawonoidy. Związki te wzajemnie się uzupełniają i zapewniają różne korzyści zdrowotne.

W naturze występuje co najmniej jedenaście gatunków żeń-szenia. Wszystkie należą do rodzaju Panax w rodzinie Araliaceae. Botaniczna nazwa Panax oznacza po grecku "wszystko leczy". Jak już wspomniano, najbardziej znane gatunki żeń-szenia obejmują żeń-szeń amerykański, azjatycki i syberyjski. Poniżej podzielimy się kilkoma interesującymi faktami na temat każdego gatunku i wyjaśnimy, czym się od siebie różnią.

Żeń-szeń azjatycki

Panax ginseng, znany również jako czerwony żeń-szeń i żeń-szeń koreański, jest zdecydowanie najbardziej znaną i tradycyjną formą żeń-szenia. Jest on stosowany ze względu na swoje działanie od tysięcy lat, zwłaszcza w tradycyjnej medycynie chińskiej. Ta forma może pomóc w osłabieniu, wyczerpaniu, cukrzycy typu 2, zaburzeniach erekcji lub problemach z pamięcią.

Żeń-szeń amerykański

Panax quinquefolius rośnie głównie w Ameryce Północnej, najczęściej w okolicach Nowego Jorku, Pensylwanii, Wisconsin i Ontario w Kanadzie. Wykazano, że pomaga zwalczać depresję, równoważy poziom cukru we krwi, poprawia koncentrację i wzmacnia układ odpornościowy. Korzystnie wpływa również na trawienie i pomaga regulować problemy trawienne spowodowane stresem i niepokojem. Amerykańska odmiana jest łagodniejsza niż azjatycka, ale nadal jest wysoko ceniona za swoją zdolność do łagodzenia szerokiego zakresu dolegliwości. W przeciwieństwie do odmiany azjatyckiej, która ma bardziej stymulujący efekt, odmiana amerykańska jest bardziej relaksująca.

Żeń-szeń syberyjski

Eleutherococcus senticosus rośnie głównie w Rosji i Azji. Gatunek ten jest również określany po prostu jako eleuthero, ponieważ zawiera wysoki poziom eleutherozydów, które mają bardzo podobne korzyści do ginsenozydów występujących w żeń-szeniu Panax. Żeń-szeń syberyjski nie jest zatem żeń-szeniem w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale mimo to jest powszechnie klasyfikowany jako żeń-szeń. Badania sugerują, że żeń-szeń syberyjski może zwiększyć VO2 max, zoptymalizować wytrzymałość układu sercowo-naczyniowego, pomóc opóźnić zmęczenie i promować silną odporność.

Korzyści zdrowotne żeń-szenia

Dość teorii, porozmawiajmy teraz o korzyściach, jakie może nam przynieść przyjmowanie żeń-szenia.

Wzmocnienie układu odpornościowego

Jedną z najbardziej znanych i cenionych zalet żeń-szenia jest jego zdolność do wzmacniania układu odpornościowego - pomagając organizmowi zwalczać infekcje i choroby. Korzenie, łodygi i liście są wykorzystywane do utrzymania homeostazy immunologicznej i zwiększenia odporności na choroby lub infekcje. Kilka badań klinicznych wykazało, że żeń-szeń amerykański poprawia wydajność komórek, które mają zdolność wpływania właśnie na nasze mechanizmy obronne. Wyciągi z żeń-szenia wytwarzają związki przeciwdrobnoustrojowe, które działają jako mechanizm obronny przed infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi. Ponadto żeń-szeń stymuluje produkcję białych krwinek, które są niezbędne dla silnej odporności.

Kolejną korzyścią, jaką żeń-szeń oferuje w tym zakresie, jest fakt, że ma on silne działanie przeciwbakteryjne. Niektóre badania wykazały, że ginsenozyd i związki flawonoidowe mogą hamować stany zapalne i zmniejszać uszkodzenia oksydacyjne komórek, co jest użytecznym sposobem zapobiegania rozwojowi chorób przewlekłych. Ponadto sportowcy mogą również odnieść korzyści, ponieważ znajdujemy badania, które mówią, że krótkoterminowa suplementacja ekstraktem z żeń-szenia amerykańskiego może zmniejszyć uszkodzenia mięśni wywołane wysiłkiem fizycznym i zmniejszyć markery stanu zapalnego. Potrzeba jednak więcej badań, aby naprawdę potwierdzić ten efekt.

Zwiększenie energii i promowanie witalności

Wykazano, że żeń-szeń pomaga złagodzić zmęczenie i zwiększyć poziom energii. W kilku badaniach przeprowadzonych na zwierzętach stwierdzono, że niektóre składniki żeń-szenia, takie jak polisacharydy i oligopeptydy, mogą pomóc zmniejszyć poziom stresu oksydacyjnego w komórkach i zwiększyć produkcję energii, co może pomóc opóźnić początek zmęczenia. Badania podsumowujące wyniki dziesięciu różnych badań wykazały, że żeń-szeń może znacznie poprawić objawy zespołu chronicznego zmęczenia w porównaniu z placebo, już po 15 dniach stosowania. Ponadto pojawiają się również dowody sugerujące, że suplementy żeń-szenia mogą nie tylko pomóc zmniejszyć zmęczenie, ale mogą również stymulować wydajność fizyczną, co może być korzystne dla sportowców.

Właściwości adaptogenne: wspomaganie organizmu w okresach stresu

Żeń-szeń jest uważany za jeden z najpotężniejszych adaptogenów w historii. Wykazano, że Panax ginseng pozytywnie wpływa na sprawność umysłową, stymuluje funkcje poznawcze, promuje czujność, a nawet podobno ma zdolność poprawiania nastroju. Badania skłaniają się ku stwierdzeniu, że Panax ginseng ma znaczące właściwości antystresowe i może być stosowany w leczeniu różnych stanów wywołanych stresem, takich jak depresja, lęk, migreny i inne dolegliwości.

Poprawa funkcji poznawczych i pamięci

Żeń-szeń stymuluje komórki mózgowe, poprawia koncentrację i pozytywnie wpływa na funkcje poznawcze. Wyniki wielu badań pokazują, że przyjmowanie korzenia żeń-szenia codziennie przez 12 tygodni może poprawić sprawność umysłową u osób z chorobą Alzheimera. Żeń-szeń ma również wyraźne działanie neuroprotekcyjne. Chociaż potrzebne są dalsze badania na ten temat, istnieją również badania, które wskazują, że połączenie amerykańskiego żeń-szenia i miłorzębu japońskiego może być korzystne dla pacjentów z ADHD.

Wpływ na poziom cukru we krwi

W kilku badaniach stwierdzono, że żeń-szeń amerykański pomaga regulować poziom cukru we krwi u osób z cukrzycą typu 2. Panax może podobno obniżać poziom glukozy we krwi około godzinę po spożyciu, potwierdzając, że żeń-szeń ma właściwości glukoregulacyjne. Inne badania sugerują, że koreański czerwony żeń-szeń może poprawić wrażliwość na insulinę, co dodatkowo potwierdza spekulacje na temat przydatności tego zioła w obniżaniu poziomu cukru we krwi i czyni go naprawdę przydatnym pomocnikiem dla osób cierpiących na tę chorobę, ale także w zapobieganiu rozwojowi samej cukrzycy.

Inne potencjalne korzyści

• Pomaga w leczeniu zaburzeń erekcji
• Stymuluje libido
• Promuje wydajność sportową
• Reguluje poziom cholesterolu
• Przyspiesza powrót do zdrowia po chorobie lub urazie
• Łagodzi trudności związane z przejściem
• Potencjalne działanie przeciwnowotworowe

Jak przyjmować żeń-szeń?

Żeń-szeń można przyjmować w wielu różnych formach. Można go kupić w postaci sypkiego proszku, tabletek, kapsułek lub oleju. Możesz przygotować smaczną herbatę ze świeżego korzenia lub dodać go do zup, sosów lub innych przepisów. Aby zoptymalizować działanie żeń-szenia, kluczowe jest oczywiście odpowiednie dawkowanie. Zależy to jednak przede wszystkim od problemu, który chcemy rozwiązać. Poniżej wymieniono niektóre z najczęstszych zaleceń dotyczących leczenia różnych dolegliwości.

Na przykład, aby złagodzić objawy cukrzycy typu 2, według badań skuteczna jest dawka około 200 miligramów dziennie. W leczeniu zaburzeń erekcji, według naukowców przydatne jest przyjmowanie 900 miligramów Panax trzy razy dziennie. W przypadku stresu, napięcia lub zmęczenia zaleca się przyjmowanie 1 grama dziennie lub 500 miligramów dwa razy dziennie. Ogólnie zaleca się dzienne dawki 1-2 gramów surowego korzenia żeń-szenia lub 200-400 mg ekstraktu. Najlepiej zacząć od niższych dawek i w razie potrzeby stopniowo je zwiększać. Niektóre źródła podają, że w celu zmaksymalizowania efektów zaleca się stosowanie żeń-szenia w cyklu, ale długość okresu, w którym suplementacja jest idealna, różni się w zależności od źródła. Niektórzy eksperci zalecają miesięczny cykl i dwutygodniową przerwę, podczas gdy inni zalecają dwumiesięczny cykl i miesięczną przerwę.

Jeśli chodzi o wybór produktu, zalecamy standardowy ekstrakt z żeń-szenia, który zawiera 10% ginsenozydów. Spożywaj żeń-szeń najlepiej przed posiłkami, aby zwiększyć jego wchłanianie i w pełni czerpać korzyści z tego zioła. Kupuj żeń-szeń wyłącznie od renomowanych sprzedawców i uważnie czytaj skład kupowanych produktów.

Możliwe skutki uboczne i interakcje z lekami

Negatywne skutki uboczne żeń-szenia są raczej rzadkie u zdrowych osób dorosłych. U niektórych osób żeń-szeń może działać jako środek pobudzający, więc może powodować nerwowość i bezsenność - zwłaszcza jeśli jest przyjmowany w dużych dawkach. Ponadto kofeina może nasilać jego działanie pobudzające. Długotrwałe stosowanie lub wysokie dawki mogą powodować bóle głowy, zawroty głowy i bóle brzucha. Kobiety regularnie przyjmujące żeń-szeń mogą doświadczać zmian w cyklu menstruacyjnym. Ze względu na brak dowodów na jego bezpieczeństwo, żeń-szeń nie jest zalecany dla dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią.

Zioło to może wpływać na poziom cukru we krwi, dlatego osoby przyjmujące leki na cukrzycę powinny najpierw skonsultować się z lekarzem rodzinnym w sprawie suplementacji. Żeń-szeń może kolidować z niektórymi lekami przeciwdepresyjnymi. Istnieją również obawy, że Panax nasila objawy chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń i reumatoidalne zapalenie stawów, więc osoby cierpiące na te schorzenia również powinny najpierw skonsultować się z lekarzem.

Co można wynieść z tego artykułu?

Żeń-szeń to zioło, które od wielu lat znane jest ze swojego korzystnego wpływu na ludzkie zdrowie. Jego zastosowanie sięga historii starożytnej medycyny chińskiej, gdzie żeń-szeń był wykorzystywany do wielu różnych celów - od wzmacniania odporności, przez promowanie koncentracji, po leczenie zaburzeń erekcji. We współczesnej medycynie żeń-szeń jest również stosowany w celu regulacji stresu, promowania pamięci i koncentracji, a także może być korzystny w regulacji ciśnienia krwi lub leczeniu objawów związanych z cukrzycą. Żeń-szeń może być spożywany w postaci świeżej lub w formie proszku, kapsułek, tabletek lub oleju. Dawkowanie zależy głównie od problemów, które chcemy uregulować za pomocą jego mocy. Żeń-szeń jest dość problematyczny w połączeniu z innymi lekami, więc jeśli musisz regularnie przyjmować jakiekolwiek leki, powinieneś najpierw skonsultować się z lekarzem w sprawie jego suplementacji.

Źródła:

• Hyun, S. H., Bhilare, K. D., In, G., Park, C. K., & Kim, J. H. (2022). Wpływ Panax ginseng i ginsenozydów na stres oksydacyjny i choroby sercowo-naczyniowe: role farmakologiczne i terapeutyczne. Journal of ginseng research, 46(1), 33-38. https://doi.org/10.1016/j.jgr.2021.07.00
• Kuo, J., Chen, K. W., Cheng, I. S., Tsai, P. H., Lu, Y. J., & Lee, N. Y. (2010). Wpływ ośmiotygodniowej suplementacji Eleutherococcus senticosus na wytrzymałość i metabolizm u ludzi. The Chinese journal of physiology, 53(2), 105-111. https://doi.org/10.4077/cjp.2010.amk018.
• Reay, J. L., Scholey, A. B., & Kennedy, D. O. (2010). Panax ginseng (G115) poprawia aspekty wydajności pamięci roboczej i subiektywne oceny spokoju u zdrowych młodych dorosłych. Human psychopharmacology, 25(6), 462-471. https://doi.org/10.1002/hup.1138.
• Lee, S. T., Chu, K., Sim, J. Y., Heo, J. H., & Kim, M. (2008). Panax ginseng zwiększa wydajność poznawczą w chorobie Alzheimera. Alzheimer disease and associated disorders, 22(3), 222-226. https://doi.org/10.1097/WAD.0b013e31816c92e6.
• Lee, J. S., Choi, H. S., Kang, S. W., Chung, J. H., Park, H. K., Ban, J. Y., Kwon, O. Y., Hong, H. P., & Ko, Y. G. (2011). Terapeutyczny wpływ czerwonego żeń-szenia koreańskiego na cytokiny zapalne u szczurów z ogniskowym niedokrwieniem mózgu/urazem reperfuzyjnym. The American journal of Chinese medicine, 39(1), 83-94. https://doi.org/10.1142/S0192415X1100866X.
• Lee, J. M., Hah, J. O., & Kim, H. S. (2012). Wpływ wyciągu z czerwonego żeń-szenia na cytokiny zapalne po chemioterapii u dzieci. Journal of ginseng research, 36(4), 383-390. https://doi.org/10.5142/jgr.2012.36.4.383.
• Reay, J. L., Kennedy, D. O., & Scholey, A. B. (2006). Wpływ Panax ginseng, spożywanego z glukozą i bez glukozy, na poziom glukozy we krwi i wydajność poznawczą podczas długotrwałych "wymagających umysłowo" zadań. Journal of Psychopharmacology (Oxford, England), 20(6), 771-781. https://doi.org/10.1177/0269881106061516.
• Kang, S., & Min, H. (2012). Ginseng, the 'Immunity Boost': The Effects of Panax ginseng on Immune System. Journal of ginseng research, 36(4), 354-368. https://doi.org/10.5142/jgr.2012.36.4.354.
• Bao, L., Cai, X., Wang, J., Zhang, Y., Sun, B., & Li, Y. (2016). Anti-Fatigue Effects of Small Molecule Oligopeptides Isolated from Panax ginseng C. A. Meyer u myszy. Nutrients, 8(12), 807. https://doi.org/10.3390/nu8120807.
• Bach, H. V., Kim, J., Myung, S. K., & Cho, Y. A. (2016), Efficacy of Ginseng Supplements on Fatigue and Physical Performance: a Meta-analysis. Journal of Korean medical science, 31(12), 1879-1886. https://doi.org/10.3346/jkms.2016.31.12.1879.
• Saba, E., Lee, Y. Y., Kim, M., Kim, S. H., Hong, S. B., & Rhee, M. H. (2018). Badanie porównawcze działania immunostymulującego i przeciwutleniającego różnych rodzajów ekstraktów z żeń-szenia w modelach mysich i gryzoni. Journal of ginseng research, 42(4), 577-584. https://doi.org/10.1016/j.jgr.2018.07.004.
• Lu, G., Liu, Z., Wang, X., & Wang, C. (2021). Najnowsze osiągnięcia w Panax ginseng C.A. Meyer jako zioło przeciw zmęczeniu: Przegląd efektów i mechanizmów. Foods (Bazylea, Szwajcaria), 10(5), 1030. https://doi.org/10.3390/foods10051030.
• Dai, D., Zhang, C. F., Williams, S., Yuan, C. S., & Wang, C. Z. (2017). Ginseng on Cancer: Potential Role in Modulating Inflammation-Mediated Angiogenesis. Amerykańskie czasopismo medycyny chińskiej, 45(1), 13-22. https://doi.org/10.1142/S0192415X17500021
• Gui, Q. F., Xu, Z. R., Xu, K. Y., & Yang, Y. M. (2016). Skuteczność terapii związanych z żeń-szeniem w cukrzycy typu 2: zaktualizowany przegląd systematyczny i metaanaliza. Medicine, 95(6), e2584. https://doi.org/10.1097/MD.0000000000002584.